ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin, arz sorunlarını aşmak amacıyla Rusya’nın Hindistan’a petrol satışına yönelik yaptırımları hafifletme kararı, Moskova’nın savaş kaynaklarını kesmek konusunda Washington’un ne kadar kararlı olduğuna dairsoru işaretleri doğurdu.
Hindistan Başbakanı Narendra Modi, Trump’la geçen ay imzaladığı ticaret anlaşmasında ülkesinin Rus petrolü alımını durdurmayı kabul etmişti. Trump, Rusya’dan petrol alan Hindistan’ı sık sık eleştiriyordu.
Ancak ABD, 5 Mart Perşembe günü Hint rafinerilerine Rus petrolünü tekrar satın alabilmeleri için 30 günlük bir muafiyet tanıdığını duyurdu.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent X hesabından, şunları yazdı: “Hindistan, Amerika Birleşik Devletleri’nin vazgeçilmez bir ortağıdır. Yeni Delhi’nin ABD petrol alımlarını artıracağını öngörüyoruz. Bu geçici önlem, İran’ın küresel enerjiyi rehin alma girişiminin yarattığı baskıyı hafifletecektir.”
ABD, politikasını neden değiştirdi?
ABD ve İsrail’in İran’a saldırılarının ardından küresel petrol fiyatları hızla yükseldi. İran’ın fiilen kapattığı stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’ndan petrol arzı azalırken, Tahran’ın Körfez ülkelerine misilleme saldırılarının sonucu olarak bölge genelinde petrol üretimi de aksadı.
ABD, küresel piyasada zaten mevcut olan Rus petrolünün ticaretine yeniden izin vererek arz ve fiyat baskılarını hafifletmeye çalıştığını söylüyor.
Dünyanın üçüncü büyük ham petrol ithalatçısı Hindistan’daki rafinerilere verilen geçici lisans, 5 Mart’tan önce gemilere yüklenmiş olan Rus ham petrolü ve petrol ürünlerini kapsıyor. Bu ürünlerin Hindistan’a teslim edilmesi ve bir Hint şirketi tarafından satın alınması da şart koşuluyor.
DW’ye konuşan Kiev Ekonomi Okulu’ndan Rusya’ya yaptırımlara dair bir uzman olan Ben Hilgenstock, ABD hükümetinin “küresel petrol fiyatı sorununa hızlı çözüm aradığını” söylüyor.
Savaşla birlikte artan petrol fiyatları dünya çapında endişe yarattıFotoğraf: Jam Sta Rosa/AFP
Piyasada zaten bulunan Rus petrolünün “bu çözüme en uygun adaylardan olduğunu” söyleyen Hilgenstock, bu “geçici” önlemin Kremlin’i güçlendirmeden Hindistan’a yardımcı olacağını savunuyor.
Uzman isim “yaptırımların daha da azaltılması” konusunda ise hâlihazırda denizde bulunan petrol miktarlarına işaret ediyor: “Denizde yüz milyonlarca varil yaptırım uygulanmış petrol var. ABD Hazinesi, bu petrole uygulanan yaptırımları kaldırarak arz yaratabilir.”
Hindistan için önemi ne?
Hindistan, Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgale başlamasından önce Rus petrolünün önemli bir müşterisi değildi. Ancak, Rus petrolü uluslararası piyasalarda alternatiflerine göre çok daha ucuz hale geldiğinde alımlarını artırdı.
Ancak Yeni Delhi, Trump yönetiminin baskısıyla Rus petrolü satın almaktan vazgeçmeyi kabul etti. Hilgenstock bu kararın, “o dönemde küresel petrol fiyatlarının düşük olması ve Hindistan’ın Rusya dışında nispeten ucuz alternatifler bulabilmesi nedeniyle kolaylaştığını” söylüyor.
Hilgenstock, Trump yönetiminin İran savaşı bittikten sonra Rus petrolüne yaptırımları devam ettirebileceğini belirtiyor.
Ancak şimdilik bu hamlenin Hindistan’daki rafinerileri rahatlatması muhtemel. Hindistan, arz şoklarına ve fiyat artışlarına karşı savunmasız bir ülke. Ham petrol stokları genellikle bir aydan daha az bir süreyi karşılıyor, diğer petrol ürünlerinin stokları da sınırlı.
DW’ye konuşan İngiltere merkezli enerji danışmanlık şirketi Crystol Energy’nin CEO’su Carole Nakhle, “Bu, Hint rafinerileri için kurtarıcı bir durum. Alımlarını sıfıra indirmediler, ancak başka tedarik kaynakları arıyorlardı” diyor .
Hindistan Petrol ve Doğalgaz Bakanı Hardeep Singh Puri, bu hafta yaptığı açıklamada, “Ortadoğu’dan kaynaklanan kısa vadeli aksaklıklara rağmen ülkenin petrol stoklarının yeterli olduğunu” söylese de, ülkeye ithal edilen ham petrolün yaklaşık yarısı Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor.
Hindistan Başbakanı Narendra Modi (sol) ve ABD Başkanı Donald TrumpFotoğraf: Ron Sachs/MPI/Capital Pictures/picture alliance
ABD’nin kararından önce Hindistan’daki rafineriler ve hükümet, olası arz kıtlıklarıyla başa çıkmak için acil önlemler üzerine çalışıyordu. Rusya, yaptırımların ertelenmesi beklentisiyle daha fazla kargoyu Hint sularına yönlendirmişti bile.
Yaptırımların ertelenmesi Rusya’ya yarar mı?
Analistlere göre, 30 günlük erteleme uzatılmazsa, Rusya için önemli bir fark yaratması pek olası değil.
Hilgenstock ve Nakhle’nin her ikisi de, Çin’in aralarında bulunduğu Asya’daki diğer ülkelerin bu petrolü zaten satın alacağını söylüyor.
Hilgenstock, “Asıl soru bunun ne kadar süreceği. Bir iki ay sürerse sorun değil. Rusya’ya biraz nefes alma alanı sağlar, ancak sahip oldukları temel sorunların hiçbirini çözmez” diyor.
Düşük petrol fiyatları ve özellikle ABD’nin Rus petrol şirketleri Rosneft ve Lukoil’e uyguladığı yaptırımlar nedeniyle Rusya’nın enerji gelirleri 2024’te yaklaşık yüzde 20 düştü.
Öte yandan yaptırımlar, bir şekilde Rus petrolünü satın almaya devam eden ülkeler için giderek artan bir fiyat indirimine yol açtı. Çin ve Hindistan’ın ardından Türkiye de Rus petrolünün önemli müşterileri arasında.
Hilgenstock, İran saldırıları başlamadan önce Rus petrolünün durumunun “iç karartıcı” olduğunu ve gösterge fiyatının varil başına 30 dolara kadar düştüğünü söylüyor: “Bu çok, çok kötü.”
Uzman isim özellikle Rusya’ya yaptırımların eskisi gibi yürürlükte kaldığı bir durumda, savaş sona erer ermez piyasanın eski haline döneceğini öngörüyor.
